Επειδή και η διάνοια µε την οποία ο νους θεωρητικά µεταβαίνει από ένα νόηµα σε άλλο και κάνει τους συλλογισµούς του ονοµάζεται λόγος διανοητικός, γι’ αυτό και η θεωρία και µελέτη όταν γίνεται µε τον παρόµοιο διανοητικό λόγο στα θεία και πνευµατικά νοήµατα, από τους πατέρες θεωρείται ως προσευχή87, και όταν στο τέλος της παρόµοιας µελέτης ζητήσουµε από τον Θεό να µας δώση κάποια χάρι και αρετή που επιθυµούµε, µε την δύναµι των νοηµάτων εκείνων που µελετήσαµε. Γιατί κατά κάποιον τρόπο η µεταβατική εκείνη κίνησις του νου και θεωρία και µάλιστα αυτή που γίνεται µε κάποια κατάνυξι και µε τα θεοφιλή πάθη της καρδιάς, είναι νοητή φωνή και προσευχή, την οποία ο Κύριος που είναι ο πρώτος Νους και ποιητής των νόων.
Γι’ αυτό και συ, θέλοντας να προσευχηθής για κάποιο διάστηµα χρονικό, για παράδειγµα για µισή ώρα ή για µία ή και περισσότερη ώρα, µπορείς να προσθέσης στην προσευχή σου και µια µελέτη πνευµατική, όπως η ζωή και το πάθος του Ιησού Χριστού, αναφέροντας και καταθέτοντας πάντοτε τις πράξεις του στην αρετή εκείνη που εσύ ζητείς και επιθυµείς· όπως, για παράδειγµα, αν επιθυµής και θέλης να λάβης την αρετή της υποµονής, θα µελετήσης κάπως το Μυστήριο της Μαστιγώσεως και του ∆αρµού του Κυρίου µε τον εξής τρόπο:
Α΄) Ότι µετά την εντολή του Πιλάτου στάθηκε ο Ιησούς στον καθωρισµένο τόπο κατασυρµένος από τους υπηρέτες της αδικίας µε κραυγές και εµπαιγµούς για να τον µαστιγώσουν.
Β΄) Ότι παρέµεινε γυµνωµένος από αυτούς που ήσαν πολύ λυσσασµένοι και έµειναν οι καθαρώτατες αυτές Σάρκες ολόγυµνες και ασκέπαστες.
Γ΄) Ότι τα χέρια του που δεν έφταιξαν ποτέ, σφίχθηκαν µε σκληρό σχοινί και παρέµειναν δεµένα στο στύλο.
∆΄) Ότι το σώµα του παρέµεινε καταπληγωµένο και καταξεσχισµένο από τις µαστιγώσεις και τους δαρµούς, και έτσι σαν ποτάµι έτρεξε κατά γης το θεϊκό του Αίµα.
Ε΄) Ότι οι δαρµοί, προστιθέµενοι ο ένας στον άλλο και στον ίδιο τόπο, τον καταξέσχισαν και έτσι χειροτέρεψαν και ερεθίσθηκαν περισσότερο οι πληγές του, που προηγουµένως υπήρχαν στα Άχραντα Μέλη του88.
Αυτές οι µελέτες ή και άλλες παρόµοιες κατά πρώτον θα κάνουν τις εσωτερικές διαθέσεις της ψυχής σου να αισθάνωνται όσο το δυνατόν πιο ζωντανά τις πικρότατες ανησυχίες και τα σκληρά βάσανα που υπέφερε ο Αγαπητός σου Κύριος σε όλα τα µέρη του αγιωτάτου Σώµατός του, και σε όλα µαζί· και στη συνέχεια, θα σου δώσουν την διάθεσι να αποκτήσης την υποµονή. Μετά από τις εξωτερικές πληγές του Σώµατος, πέρασε στην αγιωτάτη Ψυχή του και σκέψου, όσο µπορείς και όσο µπορεί να χωρέση ο νους σου, την υποµονή και την πραότητα µε τις οποίες υπέφερε τόσες θλίψεις, χωρίς να χορτάση ποτέ την δίψα που είχε για να υποφέρη περισσότερα και µεγαλύτερα βάσανα για την δόξα του Πατρός του και για την δική σου ευεργεσία.
Κατόπιν σκέψου ότι ο ίδιος υποφέρει από µία ζωντανή επιθυµία στο να θέλης και συ να υποφέρης την δοκιµασία που έχεις· και ότι παρακαλεί τον Πατέρα του, για να δώση και σε σένα την χάρι, για να σηκώσης µε υποµονή τον σταυρό και την θλίψι που βασανίζει εσένα και κάθε άλλον άνθρωπο. Έτσι γι’ αυτές τις µελέτες και τις θεωρίες, θέλησε και σύ να υποφέρης µε µία καρδιά υποµονετική το κάθε τι. Και κατόπιν, στρέφοντας το νου σου στον ουράνιο Πατέρα, ευχαρίστησέ τον που µόνον για την δική σου αγάπη έστειλε στον κόσµο τον Μονογενή του Υιό, να υποφέρη τόσα σκληρά βάσανα και παρακαλεί συνέχεια για σένα· έπειτα ζήτησέ του την αρετή της υποµονής µε την δύναµι των έργων και παρακλήσεων του Υιού του.
***************************************************
87 Λέγει ο άγιος Ισαάκ: «Πρέπει να γνωρίζετε και το εξής αδελφοί· ότι κάθε συνοµιλία που γίνεται στα κρυφά και κάθε µέριµνα αγαθής διανοίας εν Θεώ και κάθε µελέτη των πνευµατικών καθορίζεται µε το όνοµα της ευχής (δηλαδή ονοµάζεται προσευχή) και κρύβεται µέσα στο όνοµα αυτό· είτε αναφέρεις διάφορες αναγνώσεις, ή φωνές του στόµατος, ή δοξολογία του Θεού, ή λυπηρών φροντίδα εν Κυρίω, είτε γονυκλισίες, είτε στιχολογία ψαλτηρίου είτε τα υπόλοιπα, από τα οποία αποτελείται η διδασκαλία της αληθινής ευχής» (Λόγος λε΄).
88 Αυτό ήταν επόµενο να συµβή οπωσδήποτε. Γιατί καθώς διηγείται ο Κορνήλιος ο Ιταλός, τα όργανα της µαστιγώσεως του Κυρίου µας ήταν αλυσίδες, βούνευρα, βέργες αγκαθωτές και σχοινιά που είχαν δεµένα στις άκρες αγκίστρια. ∆ήµιοι που τον µαστίγωναν στον αριθµό ήταν εξήντα. Έτσι δεν του άφησαν µέρος χωρίς πληγές. Άνοιξαν οι φλέβες και το αίµα έτρεχε σαν ποτάµι, σε σηµείο ώστε από τους πολλούς δαρµούς οι σάρκες του εξαφανίσθηκαν και µπορούσαν να µετρήσουν ένα ένα τα κόκκαλά του, όπως προφήτεψε γι’ αυτά ο προφήτης ∆αβίδ λέγοντας «Απαρίθµησαν όλα τα οστά µου» (Ψαλµ. 21,18), Αυτή η διήγησις φαίνεται ότι συµφωνεί µε τα Ευαγγέλια. Γιατί τόσο ο Ματθαίος όσο και ο Μάρκος αναφέρουν ότι αυτοί που υπηρέτησαν στην µαστίγωσι και τους άλλους εµπαιγµούς του Κυρίου ήταν όλη η σπείρα, δηλαδή όλο το στρατιωτικό τάγµα του Πιλάτου, όπως ερµηνεύει ο Θεοφύλακτος· πράγµα το οποίο σηµαίνει ότι πιθανόν και είναι επόµενον να υπερβαίνη και τον αριθµό των εξήντα.
