Εκείνα που είπα προηγουµένως για τα πάθη του Κυρίου, είναι για να να προσευχώµαστε και να τα µελετούµε και για να ζητήσουµε κατόπιν εκείνη την χάρι που θέλουµε. Τώρα εδώ προσθέτω πως µπορούµε από την µελέτη αυτών των ιδίων παθών να προξενήσουµε στην καρδιά µας διάφορες διαθέσεις και άγια πάθη. Θέλοντας λοιπόν να µελετήσης τη σταύρωσι του Ιησού Χριστού, µπορείς να σκεφθής τα νοήµατα που ακολουθούν:
Α΄) Ότι την ώρα που βρισκόταν ο Κύριός µας πάνω στο όρος του Γολγοθά, µε µανία τον ξεγύµνωσε εκείνος ο λυσσασµένος λαός και κατάσχισε τις σάρκες του, που προηγουµένως ήταν κολληµένες στα ρούχα του από τους δαρµούς.
Β΄) Ότι πρίν από τον σταυρό αφαίρεσαν από την κεφαλή του το ακάνθινο στεφάνι, το οποίο, µετά την σταύρωσι τοποθετώντας το πάνω του, έγινα αιτία νέων πληγών.
Γ΄) Ότι µε τα κτυπήµατα των σφυριών και των καρφιών προσηλώθηκε πολύ σκληρά πάνω στο γυµνό και κατάξηρο ξύλο του σταυρού.
∆΄) Ότι επειδή δεν έφθαναν τα θεία του µέλη για να τον σταυρώσουν, τα άπλωσαν µε τόση βία εκείνοι οι αιµοβόροι στρατιώτες, ώστε βγήκαν από την θέσι τους όλα τα κόκκαλα, και µπορούσαν ένα ένα να µετρηθούν, όπως αναφέρει και ο ψαλµωδός εκείνο το χωρίο: «Απαρίθµησαν όλα τα οστά µου» (Ψαλµ. 21,18).
Ε΄) Ότι την ώρα που τον κρεµούσαν στο ξερό ξύλο, επειδή δεν µπορούσε να στηριχθή από πουθενά αλλού παρά µόνον από τα καρφιά, αναγκαστικά µε το βάρος του σώµατος άνοιγαν περισσότερο οι πανάγιες πληγές και από αυτό αισθανόταν ο γλυκύτατος Ιησούς µας πόνους δριµύτατους στην καρδιά του.
Έτσι από αυτές ή από άλλες παρόµοιες µελέτες, αν θέλης, µπορής να προξενήσης στον εαυτό σου διάθεσι και πάθος αγάπης για τον Θεό σου, φρόντισε, τότε, από την γνώσι των παρόµοιων παθών να περάσης στην µεγαλύτερη γνώσι της άπειρης αγαθότητος του Κυρίου σου και της αγάπης του προς εσένα· και όταν αυξηθή αυτή η γνώσις µέσα σου, θα αυξηθή και η αγάπη προς τον Κύριό σου.
Για να δεχθής λοιπόν στην καρδιά σου πόνο, λύπη και συντριβή, διότι µε τις αµαρτίες σου λύπησες τόσες φορές τον Θεό σου και µε τόση µεγάλη αχαριστία, σκέψου αυτήν την άπειρη αγαθότητα και αγάπη που σου έδειξε ο Κύριος των πάντων, ο οποίος έπαθε και υπέφερε τόσο πολύ για τις παρανοµίες σου.
Για να παρακινηθής στην ελπίδα, σκέψου ότι ένας Κύριος µεγάλος και υψηλός έφθασε στο σηµείο να ταλαιπωρηθή τόσο πολύ, για να εξαλείψη την αµαρτία σου, για να σε ελευθερώση από τα δεσµά του δαίµονα και από τα µερικά σου σφάλµατα και για να εξιλεώση τον αιώνιο Πατέρα σου και για να σου δώση θάρρος ώστε σε κάθε σου ανάγκη σ’ αυτόν να προστρέχης.
Για να παρακινηθής στη χαρά, από τα βάσανά του πέρασε στα αποτελέσµατα των βασάνων του. Με άλλα λόγια σκέψου ότι µε εκείνα τα βάσανα καθαρίζει τις αµαρτίες όλου του κόσµου. Εξευµενίζει την οργή του Πατέρα του. Συγχύζει τον άρχοντα του σκότους. Θανατώνει τον θάνατο. Με τις ψυχές των αγίων αναπληρώνει τον τόπο των εκπεσόντων Αγγέλων και προξενεί χαρά στον Άναρχο Πατέρα του και στο Οµοούσιο Πνεύµα του, κερδίζοντας την Παρθένο Μαρία και όλη την θριαµβεύουσα Εκκλησία στους ουρανούς και την στρατευόµενη Εκκλησία στη γη.
Για να µισήσης τις αµαρτίες σου, να χρησιµοποιήσης όλους τους λογισµούς που θα µελετήσης για το σκοπό µόνον αυτό· δηλαδή, σκέψου ότι ο Κύριός µας δεν έπαθε για άλλο σκοπό, παρά µόνο για να σε κάνη να µισήσης τις αµαρτίες και τις κακές σου επιθυµίες· και µάλιστα την επιθυµία εκείνη που σε κυριεύει περισσότερο και είναι αντίθετη στην µεγαλειότητα του Θεού.
Για να έλθης σε έκπληξι και θαυµασµό, σκέψου ποιο πράγµα µπορεί να είναι µεγαλύτερο από αυτό, δηλαδή να βλέπης τον Ποιητή του παντός, που χορηγεί την ζωή σε όλα, να καταδικάζεται σε θάνατο από τα κτίσµατά του· να βλέπης καταπατηµένη και ξευτελισµένη την υπέρτατη µεγαλειότητα· καταδικασµένη την δικαιοσύνη· φτυµένη την ωραιότητα· να µισήται η αγάπη του Ουράνιου Πατέρα· να βλέπης εκείνο το άκτιστο και απρόσιτο φως, να καταντήση στην εξουσία του σκότους· η αυτοδόξα και ευδαιµονία να θεωρήται ατιµία και καταφρόνησις του ανθρωπίνου γένους και να φθάση στην µεγαλύτερη ταλαιπωρία.
Για να λυπάσαι µαζί µε τον λυπηµένο Κύριό σου, αφήνοντας τα εξωτερικά του βάσανα, σκέψου άλλα ασυγκρίτως µεγαλύτερα που τον βασάνιζαν εσωτερικώς. Γιατί, αν λυπάσαι για τα εξωτερικά, πολύ περισσότερο, θα είναι θαύµα βέβαια, πως δεν σχίζεται η καρδιά σου από την λύπη για τα εσωτερικά του πάθη! ∆ηλαδή, όταν σκεφθής ότι η ψυχή του Χριστού, βλέποντας καθαρά τον Θεό πάνω στη γη µε εκείνη την λεγόµενη µακάρια όρασι, όπως τώρα τον βλέπει στον ουρανό91, και τότε τον γνώριζε ως αξιώτατο και ανώτερο κάθε τιµής και υπηρεσίας, γι’ αυτό και επιθυµούσε όλα τα κτίσµατα µε όλες τους τις δυνάµεις να του αποδίδουν την τιµή αυτή. Έτσι βλέποντας τον Θεό αντίθετα τώρα να έχη προσβληθή τόσο άσχηµα και να είναι βρισµένος από τα αµέτρητα σφάλµατα και τις βδελυρές παρανοµίες του κόσµου, αµέσως πληγωνόταν από αναρίθµητους πόνους και βάσανα· αυτά τα βάσανα τόσο περισσότερο τον βασάνιζαν, όσο µεγαλύτερη ήταν η αγάπη και η επιθυµία του για να τιµάται και να υπηρετήται από όλους η τόσο Ύψιστη µεγαλειότητα. Και λοιπόν, όπως δεν µπορεί κανείς να καταλάβη το µέγεθος αυτής της αγάπης και της επιθυµίας, έτσι κανείς δεν µπορεί να καταλάβη πόσο σκληρή και πόσο βαρειά ήταν γι’ αυτό αυτή η εσωτερική λύπη του Εσταυρωµένου Ιησού.
Μαζί µε αυτά σκέψου ότι αγαπώντας ο Κύριος υπερβολικά όλα του τα κτίσµατα, αναλογικά µε την αγάπη του αυτήν, λυπήθηκε υπερβολικά για όλες τις αµαρτίες τους, για τις οποίες επρόκειτο να χωρισθούν από αυτόν. ∆ιότι για κάθε τους θανάσιµο αµάρτηµα που έκαναν και πρόκειται να κάνουν όλοι οι άνθρωποι, όσοι γεννήθηκαν και όσοι πρόκειται να γεννηθούν, και να το πω πιο απλά, όσες φορές πρόκειται κάποιος να αµαρτάνη, τόσες φορές και χωρίζεται από τον Κύριο, µε τον οποίο µπορούσε να είναι ενωµένος µε την αγάπη. Ο χωρισµός αυτός τόσο σκληρότερος στάθηκε για τον Ιησού, από τον χωρισµό των σωµατικών µελών, όταν χωρισθούν και βγούν από τον φυσικό τους τόπο, όσο η ψυχή, όντας πνεύµα καθαρό, είναι ευγενέστερη και τελειότερη από το σώµα και στη συνέχεια είναι πιο χωρητική του πόνου. Ανάµεσα στα πάθη αυτά του Κυρίου που δοκίµασε για τα κτίσµατα, αυστηρότερο είναι εκείνο που δοκίµασε για όλες τις αµαρτίες των κολασµένων, που, µη µπορώντας να ενωθούν µαζί του, πρόκειται να υποφέρουν ανεκδιήγητα αιώνια βάσανα.
Αν η ψυχή σου, αδελφέ, δεν πόνεσε από τα λεχθέντα βάσανα του αγαπητού της Ιησού, ας προχωρήση λίγο περισσότερο µε τον λογισµό της και θα βρή σ’ αυτόν περισσότερα βάσανα και πολύ πιο βαριά για να τον συµπονέση. ∆ιότι ο Κύριος βασανίσθηκε και µε τους αµέτρητους πόνους του ξεχρέωσε όχι µόνο τις αµαρτίες που έχουν γίνει, αλλά και εκείνες που θα γίνουν από τους ανθρώπους92· και εκείνες βέβαια τις συγχώρεσε, τις άλλες όµως µας έδωσε την δύναµι να τις αποφεύγουµε.
∆εν θα λείψουν και άλλες σκέψεις για να συµπονέσης τον Εσταυρωµένο. Γιατί ο Κύριος πάνω στο σταυρό ένιωσε όλα τα είδη των πόνων, χωρίς καµµία εξαίρεσι, που µπορούσε να περάση κάθε άνθρωπος από τον Αδάµ µέχρι τη συντέλεια του κόσµου. Έτσι οι ύβρεις, οι πειρασµοί, οι συκοφαντίες, οι σκληραγωγίες και κάθε στενοχώρια και δοκιµασία όλων των ανθρώπων του κόσµου, βασάνισαν την ψυχή του Χριστού πολύ πιό δυνατά, από όσο βασανίσθηκαν εκείνοι που τα έπαθαν. Γιατί όλες τις θλίψεις µεγάλες και µικρές, τόσο της ψυχής όσο και του σώµατος, που δοκίµασαν οι άνθρωποι σε όλο το διάστηµα της ζωής τους, µέχρι τον πιο µικρό κεφαλόπονο και µέχρι το κέντηµα της βελόνας, τα δοκίµασε όλα µέχρι το τέλος, και για την άπειρη αγάπη του θέλησε να συµπονέση και να χαράξη στην καρδιά του ο σπλαγχνικώτατος Κύριός µας, διότι ήταν νέος Αδάµ και Πατέρας πνευµατικός όλων των ανθρώπων.
∆εν είναι δυνατόν όµως να διηγηθή κανείς πόσο τον έθλιψαν οι πόνοι της Παναγίας Του Μητέρας, επειδή και αυτή µε κάθε τρόπο και για όλα τα αίτια που βασάνισαν τον Υιό της, συµπόνεσε και συνέπαθε µαζί σε πάρα πολύ µεγάλο βαθµό. Έτσι αυτοί οι πόνοι της Παναγίας Του Μητέρας ανανέωσαν στο ευλογηµένο της Τέκνο τις εσωτερικές του πληγές και η γλυκυτάτη του καρδιά έµεινε σαν να είχε πληγωθή από αµέτρητα πυρακτωµένα βέλη· η καρδιά του αυτή, για τα τόσα βάσανα που είπα και για άλλα σχεδόν αµέτρητα και άγνωστα σε µας, µπορούσε να πη κανείς εύκολα, ότι ήταν ένας άδης αγαπητικός εκουσίων βασάνων, όπως λέγεται ότι συνήθιζε να ονοµάζη µία ευλαβής ψυχή µε αγία απλότητα τον Εσταυρωµένο.
Τέλος πάντων, αν αγαπητέ, σκεφθής καλά την αιτία όλων των βασάνων που αναφέρθηκαν, που υπέφερε ο Λυτρωτής µας και Κύριος, δεν θα έβρισκες άλλη εκτός από την αµαρτία. «Αυτός φορτώθηκε τις θλίψεις µας και υπέφερε τους πόνους τους δικούς µας» (Ησ. 53,5). Έτσι βγαίνει καθαρά το συµπέρασµα ότι το να συµπάσχης και συ πραγµατικά µε τον Εσταυρωµένο σου Θεό και να ανταποδώσης τις ευεργεσίες που αυτός σου ζητάει και εσύ είσαι υποχρεωµένος να το κάνης χωρίς καµµία πρόφασι και δικαιολογία, είναι το να πονάς πράγµατι για την αγάπη του, το ότι τον λύπησες, το να µισής περισσότερο από κάθε άλλο την αµαρτία και να πολεµάς γενναία εναντίον όλων του των εχθρών και εναντίον όλων σου των κακών κλίσεων και θεληµάτων, για να βγάλης από πάνω σου, µε τον τρόπο αυτόν, τον παλιό άνθρωπο µαζί µε τις πράξεις του και να ντυθής τον νέο, στολίζοντας την ψυχή σου µε τις ευαγγελικές αρετές.
*****************************************************************
91 Όλοι οι άγιοι όταν βρίσκονταν στη γη αξιώθηκαν να βλέπουν αµυδρά τον Θεό και σαν σε καθρέφτη και αινιγµατικά, όπως λέγει και ο Παύλος (Α΄ Κορ. 13), ανερχόµενοι όµως στους ουρανούς και γινόµενοι µακάριοι, βλέπουν τον Θεό πρόσωπο προς πρόσωπο, δηλαδή αµέσως και καθαρά, όπως το λέγει και αυτό ο Παύλος. Η ψυχή όµως του Χριστού, όντας ενωµένη καθ’ υπόστασι µε τον Θεό Λόγο και έχοντας την Θεότητα από αυτήν την άκρα σύλληψί του, όπως διδάσκουν οι ιεροί θεολόγοι, είχε στη συνέχεια και αυτή την απόλυτη θέα από αυτήν την πρώτη ένωσι. Και ενώ ακόµη ο Χριστός ήταν πάνω στη, γη έβλεπε µε τον νου της καθαρά και άµεσα τον Θεό, στην µακάρια θέα του οποίου πάντοτε εντρυφούσε και αισθανόταν αγαλλίαση, ακόµη κι όταν βρισκόταν σ’ αυτά τα πολυώδυνα πάθη του σταυρού, τα οποία αισθανόταν µόνον κατά την ανθρώπινη αίσθησί του. Αυτή η µακαρία θέα του Χριστού συµπεραίνεται και από πολλά άλλα, ιδιαιτέρως όµως από το ρητό· « Κανένας δεν ανέβηκε στον ουρανό, παρά µόνον ο υιός του ανθρώπου που βρίσκεται στον ουρανό» (Ιω. 3,12), το οποίο σηµαίνει ότι ο Χριστός ήταν στον ουρανό µε αυτή την µακάρια όρασι, που δίνεται στον ουρανό. Γιατί οι θεολόγοι λέγουν ότι η ψυχή του Χριστού είχε τρεις γνώσεις· αυτήν την µακάρια, όπως είπαµε, την Θεόπνευστη, που είχαν και οι Προφήτες, µε την οποία ο Χριστός γνώριζε και τις κρυφές σκέψεις των ανθρώπων, όπως αναφέρεται· «Και δε χρειαζόταν να τον πληροφορήση κανείς για έναν άνθρωπο, διότι αυτός ήξερε καλά τι είχε ο καθένας µέσα του» (Ιω. 2,25)· και την επίκτητη, δηλαδή, την φυσική φιλοσοφία των όντων, η οποία ήταν βέβαια στην ψυχή του Χριστού εγκεχυµένη, όπως ήταν και στον Σολοµώντα, ως προς την φύσι της όµως και την υπόστασί της είναι και λέγεται επίκτητη, γιατί αποκτάται µε πόνο και µάθησι.
92 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµή των αµαρτιών µας από τον Κύριο, ώστε αυτή να µοιάζη µε ένα ατέλειωτο πέλαγος, και όλες οι αµαρτίες των ανθρώπων, περασµένες, παρούσες και µέλλοντικές, να µοιάζουν µε µία σταγόνα νερού. Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµε. Και τόσο περισσότερα, όσο συγκρίνεται το αµέτρητο πέλαγος µε µία µικρή σταγόνα νερού». Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός, δε συγκρίνεται µε το παράπτωµα» (Ρωµ. 5,15)· και πάλι· Όπου η αµαρτία φάνηκε στο αληθινό τροµακτικό της µέγεθος, εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µε το παραπάνω» (Ρωµ. 5,20). Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού, πόσο µάλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ. Εις τα Γενέθλ.). Και µερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού, για να πληρώση τις αµαρτίες όλων των ανθρώπων, και αν ακόµη αισθανόταν τόσο µικρό πόνο, όσο αισθάνεται κανείς, όταν του αφαιρέσουν µία τρίχα από το κεφάλι του. Επειδή όµως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµα, µέχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µε τέτοιον ατιµωτικό θάνατο, σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µας.
