Ελπίζοντας, αδελφέ, στον ίδιο τον Θεό, που σε προσκαλεί λέγοντας: «∆εύτε προς µε πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισµένοι, καγώ αναπαύσω υµάς» (Ματθ. 11,29), δηλαδή ελάτε όλοι εσείς που είσθε κουρασµένοι και φορτωµένοι κι εγώ θα σας αναπαύσω, σ’ αυτό το κάλεσµα λέγω του Θεού πρέπει να ακολουθής προσµένοντας τον ερχοµό του Αγίου Πνεύµατος. Και ρίξε τον εαυτό σου αποφασιστικά µε κλεισµένα µάτια στο πέλαγος της θείας προνοίας και της αιώνιας ευδοκίας, σε τρόπο που να φέρεσαι σαν άψυχο αντικείµενο µόνον από τα δυνατώτατα κύµατα της θελήσεως του Θεού, χωρίς να προβάλης κάποια αντίστασι σ’ αυτά µε την δική σου θέλησι, για να µεταφερθής στο λιµάνι της τελειότητος και σωτηρίας σου.
Κάνοντάς το λοιπόν αυτό πολλές φορές την ηµέρα, αγωνίσου και φρόντισε µε όση ασφάλεια µπορείς, εσωτερική και εξωτερική, να πλησιάσης µε όλες σου τις ψυχικές δυνάµεις, στις πράξεις εκείνες που σε παρακινούν να αγαπήσης τον Θεό, και αυτές είναι η προσευχή και η παντοτινή µνήµη του γλυκυτάτου ονόµατός του, τα δάκρυα που προέρχονται από την αγάπη, η θερµή ευλάβεια και χαρά προς αυτόν και τα άλλα πνευµατικά έργα.
Και αυτές οι πράξεις ας γίνωνται πάντοτε χωρίς την βία και την καταπίεσι της καρδιάς σου, για να µη σε αδυνατίσουν µέσω των αδιάκριτων και ενοχλητικών γυµνασµάτων και ίσως σε σκληρύνουν και σε κάνουν άτοµο που δεν µπορεί να δεχθή και να χωρέση κάτι πνευµατικό µέσα του. Γι’ αυτό το πράγµα δέξου και την συµβουλή των εµπείρων και προπάθησε να συνηθίζης πάντοτε να βρίσκεσαι µε επιθυµία στην µνήµη της αγαθότητος του Θεού, από την αρχή µέχρι το τέλος, και στην θεωρία των συνεχών και αξιαγάπητων ευεργεσιών του. Και να δέχεσαι µε ταπείνωσι τις σταγόνες και γλυκύτητες που θα κατεβούν στην ψυχή σου από την ανέκφραστη αγαθότητά του.
Όλα αυτά, και ιδιαιτέρως τα δάκρυα117, µη τα ψάχνης εσύ µε την βία, αλλά παράµενε ήσυχος στην εσωτερική σου µοναξιά, παρακαλώντας γι’ αυτά και προσµένοντας να γίνη το θέληµα του Θεού. Και όταν εκείνος σου τα δώση, τότε θα είναι γλυκά και καρποφόρα χωρίς δικό σου κόπο. Γι’ αυτό και θα τα δεχθής µε κάθε ευχαρίστησι. Και περισότερο από όλα µε κάθε ταπείνωσι. Το δε κλειδί µε το οποίο ανοίγονται τα απόκρυφα ταµεία των πνευµατικών θησαυρών της γνώσεως και της θείας αγάπης, είναι το να γνωρίζης να απαρνήσαι τον εαυτό σου σε κάθε καιρό και σε κάθε περίπτωσι. Και µε αυτό το ίδιο κλειδί κλέινει και η θύρα της αγνωσίας και της ψυχρότητος που είχαµε µέχρι τότε.
Όσο µπορείς, να αγαπάς να στέκεσαι µαζί µε την Θεοτόκο στα πόδια του Χριστού, και άκουγε εκείνο που θα σου λέγει ο Θεός. Πρόσεχε, οι εχθροί σου (ο µεγαλύτερος από τους οποίους είσαι εσύ ο ίδιος) να µη σου εµποδίσουν αυτή την αγία σιωπή. Και όταν εσύ ζητάς µε το νου σου να βρής τον Θεό για ν’ αναπαυθής σ’ αυτόν, µη ζητάς τόπους και σύνορα µε την αδύνατη και στενή φαντασία σου118. Γιατί αυτός είναι ασύγκριτα άπειρος και βρίσκεται παντού σε όλα, µάλλον όλα τα πράγµατα βρίσκονται σ’αυτόν. Εσύ θα τον βρής µέσα στην ψυχή σου119 κάθε φορά που πράγµατι θα τον αναζητήσης, δηλαδή για να βρής µόνον αυτόν και όχι τον εαυτό σου. ∆ιότι η χαρά του Θεού είναι να βρίσκεται µε µας τους υιούς των ανθρώπων, όπως προείπαµε, για να µας κάνη αντάξιους του εαυτού του, χωρίς να έχη από εµάς κάποια ανάγκη.
Όταν διαβάζης ή µελετάς τις Άγιες Γραφές, µην το κάνης αυτό µόνο για να τις ξεφυλλίζης, αλλά στα λόγια εκείνα που θα βρης κατάνυξι ή αγάπη θεϊκή ή πνευµατική χαρά, εκεί να σταµατήσης και να απολαύσης τον Θεό µε κάθε τρόπο που αυτός θέλει να επικοινωνήση µαζί σου. Και αν εγκαταλείψης να µελετήσης εκείνο που είχες προγραµµατίσει, µην ανησυχήσης γι’ αυτό, διότι ο σκοπός και το τέλος όλων αυτών των ασκήσεων είναι να απολαύσης τον Θεό. Με γνώµη όµως να µην επιλέξης ως κύριο σκοπό σου αυτήν την παρόµοια απόλαυσι του Θεού, αλλά καλλίτερα, για να αγαπήσης το άγιο θέληµά του, επιθυµώντας να µιµηθής τα έργα του σε ό,τι µπορείς. Έτσι, όταν βρής εσύ τον σκοπό, δεν πρέπει να φροντίζης πλέον για τα µέσα τα οποία υποδεικνύονται, όχι για άλλο λόγο, αλλά για να αποκτηθή αυτός ο σκοπός. Παρόµοια και όταν µελετάς κάποιο από τα πάθη του Χριστού ή κάποιο από τα έργα του, σε εκείνο που κατανύγεσαι περισσότερο, σε εκείνο να σταµατήσης, και να µελετήσης τον περισσότερο καιρό. Ένα από τα πολλά εµπόδια της ειρήνης και της ησυχίας, αδελφέ, είναι το να φροντίζης και να αναγκάζης τον λογισµό σου ότι πρέπει να διαβάσης κάθε µέρα τόσα καθίσµατα του Ψαλτηρίου, τόσα κεφάλαια αναγνώσεως από τα ιερά Ευαγγέλια ή τις Επιστολές, και να ταράσσεσαι αν δεν τα περάσης µόνο, χωρίς να φροντίζης να κατανυχθή η καρδιά σου από αυτά που διαβάζεις ή να λάβη ο νους σου κάποιο πνευµατικό νόηµα120, πράγµα το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να αναζητάς τον Θεό φεύγοντας από τον Θεό και να θέλης να υπηρετήσης τον Θεό, χωρίς να κάνης το θέληµά του.
Αν πράγµατι επιθυµής στη ζωή αυτή να ζήσης ενάρετα και να φθάσης στο τέλος που επιθυµείς, µην έχης άλλο σκοπό παρά να βρής τον Θεό· και όπου θέλει αυτός, εκεί ας φανερωθή. Και τότε εγκατάλειψε το κάθε πράγµα και µη προχωράς µπροστά πλέον, όπου εσύ δεν έχεις θέληµα· αλλά λησµόνησε κάθε άλλο και να αναπαύεσαι µόνο στον Θεό σου· και πάλι όταν θέλη η µεγαλειότητα του Θεού να κρυφθή και να µη σου φανερωθή πλέον µε τον τρόπο εκείνον, τότε µπορείς πάλι να επιστρέψης και να τον γυρεύης ακολουθώντας τα γυµνάσµατά σου και πάλι µε τον ίδιο σκοπό και την ίδια επιθυµία, δηλαδή διά µέσου αυτών να βρής αυτόν που αγαπάς και βρίσκοντάς τον, να κάνης αυτά που είπαµε, εγκαταλείποντας κάθε πράγµα και αναπαυόµενος µόνο στον Θεό, γνωρίζοντας καλά ότι τότε εκπληρώνεται η επιθυµία του. Και να γνωρίζης καλά και το εξής, ότι δηλαδή πολλά πνευµατικά πρόσωπα δέν έχουν καρπό πνευµατικό και ησυχία, διότι αυξάνουν τόσο πολύ τις πνευµατικές τους ασκήσεις και νοµίζουν ότι δεν κάνουν τίποτε, αν δεν τα τελειώσουν όλα, τοποθετώντας σ’ αυτό την τελειότητα και γινόµενοι ιδιόρρυθµοι και ακολουθούν έτσι την θέλησί τους: βασανίζονται οι ταλαίπωροι και πολύ κοπιάζουν, ποτέ όµως δεν φθάνουν στην αληθινή ανάπαυσι και εσωτερική ησυχία, στην οποία αληθινά βρίσκεται και αναπαύεται ο Θεός.
**********************************************************
117 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα. Πένθος είναι λυπηρός λογισµός και ένας πόνος της καρδιάς, µε τον οποίο λυπούµαστε και πονούµε: α) διότι λυπήσαµε και παραπικράναµε τον Θεό µε τις επιθυµίες µας και παραβήκαµε τις εντολές του, β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµα την χάρι του και µετά θάνατο µπορεί να στερηθήκαµε και την βασιλεία του και γ) διότι µε τις αµαρτίες µας κάναµε τον εαυτό µας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµοί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµα και το κέντρισµα αυτό, τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µάτια, διά µέσου όµως της συνεργίας της χάριτος του Θεού, που µας χαρίζει αυτά για να πλύνουµε τις αµαρτίες µας και για να ξανακερδίσουµε την χάρι του. ∆ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µας ώστε να µη σε φοβούµαστε» (Ης. 63,17). Έτσι αναφέρεται ότι µε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ. 11,8 και Ψαλµ. 59,3. Ησ. 29,10). Λοιπόν εµείς πρέπει πάντοτε να ασχολούµαστε µε το πένθος, διότι εξαρτάται από εµάς και µοιάζει µε την επιστροφή και µετάνοια του Ασώτου. Τα δάκρυα όµως πρέπει να τα ζητούµε από τον Θεό σαν ένα χάρισµα δικό του, και παροµοιάζουν µε τους εναγκαλισµούς και ασπασµούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο, όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης.
118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές, αφού ρώτησε τους φωστήρες, τα άστρα, την άβυσσο και τα άλλα κτίσµατα αν αυτά έχουν το Θεό του, και όταν έµαθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά, στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µέσα του. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµατα, ενώ αυτός βρισκόταν µέσα του.
119 Σηµείωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µέσα στην ψυχή και µετέχεται, όχι κατά την αληθινή του ουσία, µακριά µία τέτοια σκέψι, αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια, όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µάλιστα, όχι µόνο στην ενέργεια της ψυχής, αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της. ∆ιότι εφόσον µόνον ο Θεός είναι δηµιουργός ουσιών, κατά συνέπεια αυτός είναι µόνον που ενώνεται και διά µέσου των ουσιών και µε τις ουσίες, τόσο των σωµάτων, όσο και των πνευµάτων, όπως αναφέρει µε λεπτοµέρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ. Μάλλον για να µιλήσουµε πιο συγκεκριµένα, αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων, σύµφωνα µε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµεν και κινούµεθα και εσµέν» Πράξ. 7,28). Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µέρους. Είπα ότι µόνον ο Θεός ενώνεται µε τις ουσίες, επειδή κανένα κτίσµα, είτε είναι πνεύµα είτε σώµα, δεν ενώνεται µε την ουσία άλλου κτίσµατος, αλλά µε µόνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µπορεί να ενωθή µε την ουσία της ψυχής, αλλά επιοινωνεί µε µόνη την ενέργειά της κατά συζυγία, όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος.
120 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµε την ποσότητα και την γνώσι των µέτρων και τους στίχους και το αποστήθισµα, και µόνον η σκέψι µας να βρίσκεται στην µελέτη των λεγοµένων, µέχρις ότου εγερθή η ψυχή µας ή στην δοξολογία του Θεού, ή σε ωφέλιµη λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις, που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµάτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµατα αυτών που µελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του, όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µε απόλυτη ελευθερία να κάµνουµε την ακολουθία µας, χωρίς ταραχή. Κι αν ο λογισµός µας πη ότι πρέπει να συντοµέψουµε, πρέπει να αφήνουµε µία στάσι ή όσο θέλουµε…
