Πρωτοποριακή γονιδιακή θεραπεία σώζει παιδιά

Γράφει η Θεοδώρα Τσώλη

Εφαρμόστηκε σε έξι μικρούς ασθενείς με σπάνιες νόσους και μέχρι στιγμής τους έχει απαλλάξει από την ασθένειά τους

Ουάσινγκτον

Μια νόσος η οποία «κλέβει» από μικρά παιδιά την ικανότητα να περπατούν και να μιλάνε… εξαφανίστηκε σε τρεις περιπτώσεις χάρη σε μια πρωτοποριακή γονιδιακή θεραπεία. Και τα τρία παιδιά που έπασχαν από μεταχρωματική λευκοδυστροφία (σπάνια νευρολογική πάθηση που χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση της λευκής ουσίας στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και στα περιφερικά νεύρα) μπορούν πλέον να πηγαίνουν κανονικά στο σχολείο.

Τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Science» σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα μιας αντίστοιχης μεθόδου η οποία φάνηκε να αναστρέφει μια σπάνια και σοβαρή γενετική νόσο (σύνδρομο Wiskott-Aldrich) που επιδρά στο ανοσοποιητικό σύστημα και πάλι σε τρεις περιπτώσεις μικρών παιδιών.

Ποιες είναι οι δύο σπάνιες νόσοι

Τα μωρά που γεννιούνται με μεταχρωματική λευκοδυστροφία (οφείλεται σε μεταλλάξεις στο γονίδιο ARSA) φαίνονται αρχικώς υγιή, ωστόσο εμφανίζουν πρόβλημα στην ανάπτυξη μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου χρόνου ζωής τους καθώς τμήμα του εγκεφάλου τους αρχίζει να υφίσταται ανεπανόρθωτες βλάβες.

Το σύνδρομο Wiskott-Aldrich (για την εμφάνισή του είναι «ένοχες» μεταλλάξεις στο γονίδιο WAS) οδηγεί σε σοβαρή αδυναμία του ανοσοποιητικού συστήματος καθιστώντας τους ασθενείς ευάλωτους σε λοιμώξεις, στον καρκίνο αλλά και σε αυτοάνοσα νοσήματα.

Η νέα τεχνική γονιδιακής θεραπείας η οποία αναπτύχθηκε από δύο συνεργαζόμενες ομάδες του Επιστημονικού Ινσιτούτου Σαν Ραφαέλε στο Μιλάνο βασίζεται στη χρήση ενός γενετικώς τροποποιημένου ιού με στόχο τη μεταφορά υγιών αντιγράφων των ελαττωματικών γονιδίων στον οργανισμό των ασθενών.

Το κατάλληλο «όχημα» μεταφοράς

Συγκεκριμένα οι ειδικοί χρησιμοποίησαν ως «όχημα» μεταφοράς των υγιών αντιγράφων των γονιδίων στον οργανισμό των μικρών ασθενών έναν ιό (lentivirus) ο οποίος έχει το χαρακτηριστικό ότι διαθέτει μακρά περίοδο επώασης (εξ ου και το όνομά του από το lente που στα λατινικά σημαίνει αργός).Αυτού του είδους οι ιοί που ανήκουν στην οικογένεια ιών Retroviridae (μεταξύ τους περιλαμβάνεται και ο ιός HIV του AIDS) μπορούν να μεταφέρουν σημαντική ποσότητα ιικού RNA μέσα στο γενετικό υλικό του κυττάρου του ξενιστή και διαθέτουν τη μοναδική ικανότητα μεταξύ των ρετροϊών να μολύνουν κύτταρα που δεν διαιρούνται. Για τον λόγο αυτό αποτελούν μια πολύ καλή περίπτωση «οχημάτων» μεταφοράς για γονιδιακή θεραπεία σε σύγκριση με τους «συμβατικούς» ρετροϊούς.

Στο πλαίσιο των νέων μελετών οι ειδικοί έλαβαν αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα από τους ασθενείς και στη συνέχεια χρησιμοποίησαν τον ιό ώστε να «μολύνουν» αυτά τα κύτταρα με μικροσκοπικά τμήματα DNA που περιείχαν τις σωστές οδηγίες «λειτουργίας». Μετά την επεξεργασία τους τα κύτταρα επανεγχύθηκαν στους ασθενείς.

Η πρώτη μελέτη

Στην περίπτωση της μεταχρωματικής λευκοδυστροφίας οι επιστήμονες επέλεξαν για εφαρμογή της θεραπείας τρία παιδιά από οικογένειες με ιστορικό της ασθένειας τα οποία όμως δεν είχαν ακόμη αρχίσει να παρουσιάζουν βλάβες στον εγκέφαλο. Η επικεφαλής της συγκεκριμένης δοκιμής δρ Αλεσάντρα Μπίφι ανέφερε στο βρετανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο BBC ότι «τα αποτελέσματα ήταν θετικά. Και τα τρία παιδιά βρίσκονται σε καλή κατάσταση, έχουν μια φυσιολογική ζωή και πηγαίνουν στο νηπιαγωγείο όπως όλα τα παιδιά σε μια ηλικία που τα αδέλφια τους που πάσχουν από την ίδια γενετική νόσο δεν ήταν σε θέση καν να περπατήσουν».

Συγκεκριμένα αναλύσεις που διεξήχθησαν δύο χρόνια μετά την εφαρμογή της θεραπείας στον ένα παιδί και 18 μήνες μετά την εφαρμογή της στα άλλα δύο έδειξαν ότι η μέθοδος έβαλε «φρένο» στην εξέλιξη της νόσου. Τα τροποποιημένα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα που επανεγχύθηκαν στους ασθενείς άρχισαν να εκφράζουν το λειτουργικό ένζυμο ARSA σε υψηλά επίπεδα από την πρώτη στιγμή και συνέχισαν να το εκφράζουν σε μάκρος χρόνου.

Η δρ Μπίφι συμπλήρωσε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει εμφανιστεί κάποια παρενέργεια από την εφαρμογή της θεραπείας. Παραδέχθηκε πάντως ότι απαιτείται μακρόχρονη παρακολούθηση των παιδιών ώστε να αποδειχθεί πέρα από κάθε αμφιβολία η ασφάλεια της μεθόδου.

Αν όντως υπάρξει απόδειξη μακροπρόθεσμης ασφάλειας της γονιδιακής αυτής θεραπείας το γεγονός θα είναι άκρως σημαντικό αφού πολλές από τις μέχρι τώρα απόπειρες είχαν συνδεθεί με σοβαρές παρενέργειες όπως η λευχαιμία. Η δρ Μπίφι τόνισε ότι οι ειδικοί έχουν πάρει τα μαθήματά τους από τις προηγούμενες αποτυχίες. «Η εμπειρία έδειξε ότι η γονιδιακή θεραπεία μπορεί να βελτιωθεί και πιθανώς βρισκόμαστε στην αφετηρία μιας νέας εποχής για τη συγκεκριμένη μέθοδο».

Η δεύτερη μελέτη

Στο πλαίσιο της δεύτερης μελέτης ο δρ Αλεσάντρο Αγιούτι και οι συνεργάτες του ακολούθησαν την ίδια ακριβώς τακτική για να μεταφέρουν υγιή αντίγραφα του ελαττωματικού γονιδίου WAS στον οργανισμό επίσης τριών παιδιών με το σύνδρομο Wiskott-Aldrich. Όπως είδαν, συμπτώματα της ασθένειας όπως οι υποτροπιάζουσες λοιμώξεις και το έκζεμα παρουσίασαν σημαντική ύφεση ή εξαφανίστηκαν στους 20 ως 32 μήνες από την εφαρμογή της θεραπείας. Και σε αυτήν την περίπτωση αναλύσεις έχουν μέχρι στιγμής δείξει ότι η μέθοδος ήταν ασφαλής και δεν αύξανε τον κίνδυνο λευχαιμίας.

Ο δρ Αγιούτι δεν παρέλειψε επίσης να τονίσει όπως και η συνάδελφός του ότι απαιτούνται τώρα μακροπρόθεσμες αναλύσεις αλλά και διεξαγωγή δοκιμών σε μεγαλύτερους αριθμούς ασθενών ώστε να επιβεβαιωθεί τόσο η αποτελεσματικότητα όσο και η ασφάλεια της μεθόδου.

Πηγή: tovima.gr

Κληρονομική προδιάθεση για καρκίνο του μαστού: όλη η αλήθεια

Όλοι διατρέχουμε, σε κάποιο βαθμό, κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Για κάποιους, όμως, ο κίνδυνος αυτός είναι πολύ υψηλός και μάλιστα σε νεότερη ηλικία από τη συνηθισμένη, εξαιτίας βλάβης (μετάλλαξης) των γονιδίων, που έχουν κληρονομήσει. 

Είναι γνωστά περισσότερα από 50 γονίδια/ομάδες γονιδίων που, όταν έχουν κληρονομική βλάβη (μετάλλαξη), ευθύνονται για τον αυξημένο κίνδυνο. Ανάμεσά τους, τα BRCA1 & 2 είναι αυτά που πιο συχνά αυξάνουν την προδιάθεση για καρκίνο μαστού και ωοθηκών.

Απαντά ο Γεώργιος Λύπας,

Παθολόγος Ογκολόγος

Υπεύθυνος Μονάδας Γενετικής Ογκολογίας νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ

& Επιστημονικός Συνεργάτης Dana Farber/ Harvard Cancer Center

Πώς καταλαβαίνει κάποιος εάν ανήκει σε κατηγορία υψηλού κινδύνου;

Μια γυναίκα που έχει κληρονομήσει μετάλλαξη στα γονίδια BRCA1/2 διατρέχει πολύ υψηλό κίνδυνο για καρκίνο του μαστού (60-85%) & για καρκίνο της ωοθήκης ( 20-40%). Για να δει κανείς αν μπορεί να ανήκει σε κατηγορία υψηλού κινδύνου, ξεκινά από το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό του δηλαδή συγγενείς εξ αίματος, που διαγνώστηκαν με καρκίνο, ηλικία διάγνωσης, τύπο καρκίνου & ηλικία που έχουν σήμερα (ή ηλικία που απεβίωσαν).

Πότε κρίνεται σκόπιμος ο έλεγχος για τα γονίδια BRCA1/2;

Αν απαντήσει ΝΑΙ σε ένα από τα πιο κάτω ερωτήματα, είναι σκόπιμο να υποβληθεί σε Γενετική Συμβουλευτική και έλεγχο για τα γονίδια BRCA1/2:

1. Έχει εμφανίσει συγγενής σας ή εσείς καρκίνο μαστού πριν από την ηλικία των 50 ετών;
2. Έχουν διαγνωστεί δύο ή και περισσότερα μέλη από την ίδια πλευρά της οικογένειας σας με καρκίνο του μαστού.
3. 'Eχει εμφανίσει συγγενής σας ή εσείς καρκίνο και στους δύο μαστούς ή δύο φορές στον ίδιο μαστό;
4. Έχει διαγνωστεί καρκίνος της ωοθήκης σε εσάς ή σε συγγενή σας (σε οποιαδήποτε ηλικία); 
5. Υπάρχει άνδρας στην οικογένειά σας με καρκίνο μαστού; 
    
   

Ποια είναι τα μέτρα ελάττωσης κινδύνου για φορείς μετάλλαξης BRCA1/2;

Γυναίκες με μετάλλαξη των BRCA1/2, συνδυάζοντας απλή και μαγνητική μαστογραφία από νέα ηλικία (25 ετών) ανιχνεύουν το νεόπλασμα σε πρώιμο, συνήθως ιάσιμο, στάδιο. Για τον καρκίνο των ωοθηκών δεν υπάρχει αξιόπιστη εξέταση που να μπορεί να τον βρει έγκαιρα και όταν ανιχνεύεται, είναι ήδη προχωρημένος. 
 

Ποια μέθοδος συστήνεται στις φορείς μεταλλάξεων του BRCA1/2;

Στις φορείς μεταλλάξεων του BRCA1/2 συστήνεται η χειρουργική αφαίρεση σαλπίγγων και ωοθηκών, μόλις ολοκληρώσουν την δημιουργία της οικογένειάς τους. Η επέμβαση αυτή γίνεται εύκολα λαπαροσκοπικά και η παραμονή στο νοσοκομείο είναι πολύ σύντομη. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται ο κίνδυνος για καρκίνο ωοθηκών κατά 97%, αλλά και για καρκίνο του μαστού στο μισό. Για τις γυναίκες που θέλουν να μειώσουν όσο περισσότερο γίνεται τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, η πιο αποτελεσματική επιλογή είναι η διπλή μαστεκτομή. Ο κίνδυνος μειώνεται έτσι κατά 90-95%, όχι όμως 100%. 
 

Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της Γενετικής Συμβουλευτικής;

Η αξιολόγηση, καθοδήγηση και υποστήριξη γίνεται συνήθως από Ογκολόγους με ειδική εκπαίδευση και εμπειρία στη γενετική συμβουλευτική. Είναι απαραίτητη η σωστή λήψη και ανάλυση του οικογενειακού ιστορικού καρκίνου (μέχρι και συγγενείς 3ου βαθμού).
Με τη Γενετική Συμβουλευτική:

• Επιλέγεται ο έλεγχος του κατάλληλου γονιδίου, καθώς τα BRCA1 & 2 δεν είναι τα μόνα που αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού.
• Ο ασθενής γνωρίζει από πριν για τις αποφάσεις τις οποίες θα κληθεί να λάβει και έχει όλη την αναγκαία υποστήριξη, επιστημονική και ψυχολογική.
• Καθορίζεται εξατομικευμένα η στρατηγική πρόληψης και μείωσης του κινδύνου, για το κάθε μέλος της οικογένειας.
• Αν ο εξεταζόμενος δεν έχει κληρονομική προδιάθεση, καθησυχάζεται ο ίδιος και η οικογένειά του.
  

Πηγή: iatronet.gr

Ελυσαν τον γρίφο του καρκίνου

Την πιο σημαντική ανακάλυψη στην Ιστορία της πρόληψης του καρκίνου ανακοίνωσαν χθες (28.03.2013) ειδικοί από 200 επιστημονικά κέντρα σε όλο τον κόσμο. Η εξέταση που εφηύραν μπορεί να εντοπίζει τον καρκίνο πολλά χρόνια προτού εκδηλωθεί, κάτι που αυξάνει 95% τις πιθανότητες του πάσχοντος να τον νικήσει. Η εξέταση αφορά τρεις μορφές της νόσου, εκείνες του προστάτη, του μαστού και των ωοθηκών.

«Οι εξετάσεις αυτές τεχνολογικά είναι έτοιμες και μπορούν άμεσα να εφαρμοστούν», λέει στα «ΝΕΑ» ο επικεφαλής των μελετών για τα γονίδια BRC1 kai BRC2 (καρκίνο του μαστού) ερευνητής Αντώνης Αντωνίου, ο οποίος είναι ειδικός στη γενετική επιδημιολογία στον μη κερδοσκοπικό οργανισμό έρευνας του καρκίνου Cancer Research UK και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ.

Από την εφαρμογή των διαγνωστικών εξετάσεων και με την απόφαση για πρόληψη θα σωθούν χιλιάδες ζωές, ενώ αναμένεται να παρασκευαστούν νέα φάρμακα και να προκύψουν περισσότερες πληροφορίες για τη βιολογία και άλλων μορφών καρκίνου που θα βοηθήσουν στην αντιμετώπισή του.

Η ΕΡΕΥΝΑ

Στη μελέτη συμμετείχαν περισσότερα από 200.000 άτομα. «Οι μισοί από αυτούς είχαν εκδηλώσει καρκίνο και οι άλλοι μισοί ήταν υγιείς. Για να κάνουμε την εξέταση σχεδιάσαμε ένα τσιπ που περιλαμβάνει περίπου 200.000 πολυμορφισμούς και συγκρίναμε τους ασθενείς και τους υγιείς. Εγώ ήμουν υπεύθυνος για την ανάλυση σε αυτά που αφορούν τον μαστό», λέει ο κ. Αντωνίου.

Τα αποτελέσματα του γονιδιακού ελέγχου αυτών των ανθρώπων έδειξαν πως υπάρχει μία σειρά από συγκεκριμένους γενετικούς δείκτες οι οποίοι αυξάνουν σοβαρά τον κίνδυνο ανάπτυξης κακοήθους όγκου.

Στον προστάτη για τον οποίο μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αξιόπιστο τεστ που δείχνει τον καρκίνο πριν εκδηλωθεί, οι ειδικοί αναγνώρισαν κάποιους πολυμορφισμούς που όποιος τους φέρει, έχει πενταπλάσιες πιθανότητες από κάποιον που δεν τους έχει, να εκδηλώσει καρκίνο του προστάτη. Θεωρητικά όλοι οι άνδρες έχουν 10% πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του προστάτη.

Στους καρκίνους του μαστού και των ωοθηκών που έχουν σχεδόν κοινή γενετική βάση και μέχρι σήμερα υπήρχαν εξετάσεις που έδειχναν ότι μια γυναίκα έχει υψηλό ποσοστό κινδύνου για να αναπτύξει καρκίνο (οι λεγόμενες μεταλλάξεις BRC1 και BRC2), ο νέος προληπτικός έλεγχος γίνεται ακόμη πιο ακριβής. «Για παράδειγμα, γνωρίζουμε πως όσες εμφανίζουν μετάλλαξη BRC1, έχουν κατά μέσο όρο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου 65%.

Εάν όμως υπολογίσουμε με την καινούργια μέθοδο του πολυμορφισμού, θα βρούμε ότι κάποιες γυναίκες με BRC1 έχουν κίνδυνο μόνο 20%, ενώ κάποιες άλλες από 90% έως 100%», διευκρινίζει ο κ. Αντωνίου. Δηλαδή, υπάρχουσες εξετάσεις ίσως στο κοντινό μέλλον αχρηστευθούν, αφού θα είναι διαθέσιμος πολύ αναλυτικότερος προληπτικός έλεγχος.

Μέχρι σήμερα θεωρούνταν βέβαιο ότι οι γυναίκες με BRC1 και BRC2 θετικό θα ανέπτυσσαν όλες καρκίνο. Ωστόσο, όπως φάνηκε στη μελέτη, μόνο το 55% από αυτές θα τον αναπτύξει τελικά.

Μικρό κόστος

«Οι διαγνωστικές εξετάσεις μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα», λέει ο κ. Αντωνίου. Μάλιστα, είναι πάρα πολύ οικονομικές. Κοστίζουν περίπου 10 ή 15 ευρώ. Ωστόσο, πρέπει να γίνουν έρευνες για τη διαχείριση του σωματικού και ψυχολογικού αντίκτυπου. Η αφαίρεση οργάνων του γενετικού συστήματος προκαλεί πρόωρη εμμηνόπαυση, οστεοπόρωση και άλλα, του προστάτη προβλήματα στη στύση και στην ούρηση, ενώ ο ψυχολογικός αντίκτυπος είναι έντονος σε όλες τις περιπτώσεις.

Μεταξύ των επιστημονικών κέντρων, συμμετείχαν από την Ελλάδα το Εθνικό Κέντρο Ερευνας Φυσικών Επιστημών Δημόκριτος και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ενώ υπεύθυνη για την κύρια μελέτη του καρκίνου του μαστού (μία από τις 13 που δημοσιεύτηκαν συγχρόνως χθες σε μεγάλα journals)που δημοσιεύτηκε στο Nature Genetics είναι η διδακτορική φοιτήτρια του Κέιμπριτζ Κυριακή Μιχαηλίδου.

Ωρολογιακή βόμβα

«Είναι δύσκολο να ζεις με μια ωρολογιακή βόμβα μέσα σου και να το γνωρίζεις», αναφέρουν βρετανοί ειδικοί. «Είναι χειρότερο όμως να το μάθεις αργά και να μην μπορείς να κάνεις τίποτα», καταλήγουν. Κι αυτό διότι η προληπτική θεραπεία για τον καρκίνο του μαστού και των ωοθηκών, όπως προβλέπεται από τα θεραπευτικά πρωτόκολλα, είναι η ολική αφαίρεση των οργάνων. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν θα μπορούν να κάνουν παιδιά, ενώ θα πρέπει να βάλουν εμφυτεύματα στήθους. Στους άνδρες προβλέπεται ριζική προστατεκτομή, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις προκαλεί προβλήματα στη στύση και την ούρηση.

Η απόφαση ανήκει στον ασθενή

«Αυτό που θα κάνουμε τώρα είναι συμπεριφορικές μελέτες για δύο χρόνια. Δεν είναι εύκολο να πεις σε κάποιον ότι θα αναπτύξει καρκίνο και να μην ξέρει πότε», λέει στα «ΝΕΑ» ο δρ Αντώνης Αντωνίου, ειδικός στη Γενετική Επιδημιολογία στο Πανεπιστήμιο Κέμπριτζ και επικεφαλής των μελετών για τον καρκίνο του μαστού. «Σε μικρές ηλικίες οι γυναίκες που είναι θετικές για ωοθηκικό καρκίνο με πολλές πιθανότητες θα πρέπει να πάρουν σημαντικές αποφάσεις, επιλέγοντας μεταξύ τού να γίνουν μητέρες ή να κινδυνεύσει η ζωή τους, αφού προληπτικά θα πρέπει να αποφασίσουν εάν θα αφαιρέσουν και τις δύο ωοθήκες ή τους μαστούς τους, ανάλογα το τι θα δείξει η εξέταση».

 

 

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ