Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη
µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις,αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του
Οπως έχει υποχρέωσι αναπόφευκτη κάθε χριστιανός, οταν χάση την ειρήνη της καρδιάς του να κάνη το ό,τι µπορεί για να την ξαναποκτήση, έτσι πάλι πρέπει να γνωρίζη, ότιπως κανένα γεγονός που συµβαίνει στον κόσµο, που θα του συνέβαινε, δεν είναι σωστό και φρόνιµο να του στερή ή να του κλονίζη την παρόµοια ειρήνη. ΙΙρέπει ναί, να λυπούµαστε για τίς αµαρτίες µας, αλλά µε έναν πόνο ειρηνικό, κατά τον τρόπο, που προηγουµένως έδειξα σε πολλά σηµεία. και έτσι, χωρίς ενόχλησι της καρδιάς, να συµπονάµε µε ευλαβή διάθεσι αγάπης κάθε άλλο αµαρτωλό και να κλαίµε εσωτερικά τολιγότερο· δηλαδή, ας πενθούµε για τα σφάλµατα του. Για τα άλλα που συµβαίνουν, τα βαρειά και βασανιστικά, που µας έρχονται, όπως ασθένειες, πληγές, θάνατοι των συγγενών µας, επιδηµίες πείνας, πόλεµοι, φωτιές και άλλα παρόµοια κακά, αν και οι κοσµικοί τα αποστρέφωνται τίς περισσότερες φορές, ως ενοχλήσεις της φύσεως, παρόλα αυτά, µπορούµε µε την χάρι του Θεού, όχι µόνο να τα υποφέρουµε, αλλά και να τα θέλουµε και να τα αγαπάµε, σαν δίκαιη τιµωρία στους παράνοµους και σαν αφορµές των αρετών στους καλούς· επειδή σε αυτόν το σκοπό αποβλέπουµε, και αυτό αρέσει ακόµη και σε αυτόν τον Κύριό µας και Θεό, που µας τα στέλνει· του οποίου το θέληµα ακολουθώντας εµείς, θα περάσουµε µε καρδιά ήσυχη και αναπαυµένη όλες τίς θλίψεις και τα βάσανα της τωρινής ζωής. Και να είσαι βέβαιος, οτι κάθε παρενόχλησις και ταραχή της καρδιάς µας, δεν αρέσει στά θεϊκά µάτια· γιατί όποια και να ναι αυτή, πάντα είναι συντροφιασµένη από ατέλεια και πάντα προέρχεται απο κάποια κακιά ρίζα της φιλαυτίας.
Γι αυτό να έχης πάντοτε άγρυπνη µία σκοπιά παρατηρήσεως, η οποία αµέσως µόλις δεί κάτι που µπορεί να σε ενοχλήση και να σε ταράξη, ας σου κάνη νόηµα, για να καταλαβαίνης για τι πρόκειται και να πιάνεις τα όπλα στο να διοικήσαι σκεπτόµενος, ότι όλα εκείνα τα κακά και άλλα παρόµοια πολλά, άν και φαίνωνται εξωτερικά κατά την αίσθησι κακά, δηλαδή βλαβερά, όµως δεν είναι αληθινά κακά, ούτε µπορούν να µας αφαιρέσουν τα πραγµατικά καλά και οτι όλα τα διατάζει και τα παραχωρεί ο Θεός, για τους σωστούς σκοπούς που είπαµε πρίν και µας συµφέρουν και γιά άλλα, που δεν είναι γνωστά σε µας, αλλά πολύ δίκαια και πολύ άγια χωρίς αµφιβολία. Καί, άν σε κάθε θλιβερό και αντίθετο γεγονός που συµβαίνει, παραµένη η καρδιά σου έτσι αναπαυµένη και ειρηνική, µπορεί να έχης πολύ κέρδος· αν όµως ταράζεται, γνώριζε οτι κάθε άσκησι που κάνεις, σου αποδίδει ή καµία ή πολύ µικρή ωφέλεια.
Επιπλέον λέω και αυτό, ότι όταν η καρδιά ενοχλήται και ταράσσεται, είναι πάντα κάτω απο τα διάφορα χτυπήµατα και τους πολέµους των εχθρών· και το σπουδαιότερο, όταν είµαστε ταραγµένοι δεν µπορούµε να δούµε καλά και να διακρίνουµε τον ίσιο δρόµο και την ασφαλή πορεία της αρετής· ο εχθρός µας λοιπόν διάβολος που µισεί πολύ αυτήν την ειρήνη (επειδή είναι µέρος, που κατοικεί το πνεύµα του Θεού, για να ενεργήση µεγάλα πράγµατα), πολλές φορές ερχεται σάν φίλος και δοκιµάζει να µας την πάρη, χρησιµοποιώντας διάφορες επιθυµίες63, οι οποίες µας φαίνονται πως είναι καλές· αλλά πόσο αυτές είναι απατηλές και ψεύτικες, µπορείς µεταξύ των άλλων στοιχείων να το γνωρίσης κι από αυτό· δηλαδή, επειδή µας κλέβουν την ειρήνη της καρδιάς.
Γι’ αυτό, αν θέλης να εµποδίσης την τόση µεγάλη ζηµιά, όταν ο παρατηρητής, δηλαδή ο νους και η προσοχή του νου, σε προειδοποιήση ότι κάποια νέα επιθυµία κάποιου καλού ζητεί να µπη µέσα σου, µην της ανοίξης την είσοδο της καρδιάς, αν δεν ελευθερωθής πρώτα από κάθε θέληµα δικό σου και την παρουσιάσης στο Θεό και οµολογώντας την τυφλότητα και αγνωσία σου, να τον παρακαλέσης θερµά να σε φωτίση µε το δικό του φως, για να δης, εάν αυτή η επιθυµία προέρχεται από αντίδικο εχθρό· και γι’ αυτό, τρέξε στον πνευµατικό σου πατέρα και άφησέ το, όσο µπορείς, στην κρίσι εκείνου. Οµως, αν και η επιθυµία εκείνη είναι από τον Θεό, πρέπει εσύ, πρίν να την επιχειρήσης, να ταπεινωθής και να θανατώσης την µεγάλη σου προθυµία και θερµότητα, που έχεις γι’ αυτή· διότι το έργο εκείνο, του οποίου προηγείται αυτή η δική σου ταπείνωσις, αρέσει πολύ περισσότερο στο Θεό, παρά να γίνη µε την επιθυµία της φύσεως - µάλιστα καµιά φορά του αρέσει πολύ περισσότερο εκείνη η δική σου ταπείνωσις, παρά αυτό το ίδιο το έργο. και µε τον τρόπο αυτόν, αφού αποβάλλεις απο τον εαυτό σου τίς επιθυµίες, που δεν είναι καλές και µήκάνονας τις καλές, αν δεν καθησυχάσης πρώτα τίς φυσικές σου κινήσεις, θα κρατήσης την ειρήνη και την ασφάλεια, την ακρόπολι της καρδιάς σου.
Για να διαφυλάξης ακόµη την καρδιά σου ειρηνική σε κάθε πράγµα, πρέπει να την ελέγχης και να την φυλάς από κάποιες επιπλήξεις και εσωτερικούς ελέγχους της συνειδήσεως σου, οι οποίοι µερικές φορές είναι του διαβόλου, µολονότι φαίνονται ότι είναι του Θεού, µε το να σε κατηγορούν για κάποιο λάθος· τους παρόµοιους ελέγχους, από τα αποτελέσµατά τους θα τους αναγνωρίσης από που προέρχονται. Γιατί, αν σε ταπεινώνουν και σε κάνουν επιµελή στο να εργάζεσαι και δεν σου αφαιρούν την ελπίδα και εµπιστοσύνη που έχεις στον Θεό, πρέπει να τους δέχεσαι σάν από τον Θεό και να τον ευχαριστής· αν όµως σε συγχύζουν και σε κάνουν µικρόψυχο, δύσπιστο, αµελή και οκνηρό στο καλό, να είσαι βέβαιος πως προέρχονται από τον εχθρό· και µη τους δίνης σηµασία, αλλά ακολούθησε τον δρόµο σου και την εξάσκησί σου. Γιατί, και εκτος απο όλα αυτά που σου είπα, πλέον απο κοινού, γεννιώνται στη καρδία µας οι παρενοχλήσεις και οι συγχύσεις, από τα περιστατικά των αντιθέτων πραγµάτων, που µας ακολουθούν σε αυτόν τον κόσµο.
Άλλα εσυ, για να προφυλαχθής από αυτά τα χτυπήµατα της συγχύσεως, µπορείς να κάνης δύο πράγµατα· το ένα είναι να σκεφθής σε ποιό είναι αντίθετα εκείνα τα περιστατικά· στο πνεύµα και την ψυχή; ή στην αγάπη του εαυτού µας και των επιθυµιών µας; Γιατί, αν είναι αντίθετα στις επιθυµίες σου και την αγάπη του εαυτού σου (ο οποίος είναι γενικά ο πρώτος εχθρός σου), δεν πρέπει να τα ονοµάζης αντίθετα, αλλά να τα έχης γιά ευεργεσίες και βοήθεια του Υψίστου Θεού, οπότε και µε χαρούµενη καρδιά και ευχαριστία να τα αποδέχεσαι· εαν όµως και είναι αντίθετα στο πνεύµα και την ψυχή, δεν πρέπει ούτε γι’ αυτό να χάνης την ειρήνη της καρδίας σου, όπως θα µάθης στο επόµενο κεφάλαιο· το άλλο είναι να υψώσης τον νου σου στο Θεό, και µε µάτια κλειστά (χωρίς να θέλης να γνωρίζης κάτι άλλο), να δέχεσαι κάθε περιστατικό από το σπλαγχνικό χέρι της θείας πρόνοιάς του, σαν πράγµα γεµάτο από διάφορα αγαθά64.
*** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** ***
63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ, όχηµα και αµάξι του διαβόλου ονοµάζει την σύγχυσι, πάνω στο οποίο καθήµενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). και ο ΙΙέτρος ο ∆αµασκηνός λέγει· «Καµµία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµαρτία, όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία).
64 Γι’ αυτό, άξιο µνήµης είναι εκείνο, που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµος, σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε, καλή και κακή, δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµα αυτό: «∆όξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµαι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µοι τοις συµβαίνουσι» (εκ των προς την ∆ιάκονον Ολυµπιάδα επιστολών ια')· το οποίο και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µιµούµενος, αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε, όπως βλέπουµε στο βίο του.
