∆εν πρέπει, αγαπητέ, µε κανένα τρόπο, να αποφεύγης εκείνα, που γίνονται αφορµές, για να αποκτήσης τίς αρετές. Αλλά αντίθετα, πρέπει να τα δέχεσαι πάντα µε χαρά, αµέσως µόλις σου παρουσιασθούν και να θεωρής έντιµα πλέον και αγαπητά εκείνα, που είναι στην αίσθησί σου περισσότερο αηδιαστικά και ανόρεκτα. Και αυτό θα το πετύχης, µε την βοήθεια του Θεού, αν τυπώσης καλά στον νού σου τίς ακόλουθες σκέψεις.
Πρώτα πρέπει να σκεφθής, οτι οι αφορµές είναι όργανα ανάλογα µάλιστα και αναγκαία, για να αποκτήσης τίς αρετές. Οπότε, οταν εσύ ζητάς τίς αρετές από τον Θεό, επόµενο είναι να ζητάς ακόµη και τα όργανα και τις αφορµές τους· αλλιώς, η προσευχή σου είναι µάταιη και µόνο γίνεται για να πειράζης τον Θεό. Γιατί, ο Θεός δεν συνηθίζει ποτέ να δίνη την αρετή της υποµονής χωρίς τίς θλίψεις, οι οποίες είναι οι αφορµές και τα όργανα της υποµονής· ούτε την ταπείνωσι, χωρίς τίς περιφρονήσεις και ατιµίες· το ίδιο και όλες τις άλλες αρετές.
Γι’ αυτό, πρέπει να µας είναι τόσο περισσότερο αρεστά και αγαπητά τα όργανα αυτά και οι αφορµές των αρετών, οσο είναι περισσότερο κοπιαστικές. Γιατί οι πράξεις, που κάνουµε σε αυτές τις αφορµές που µας συµβαίνουν, είναι γενναιότερες και δυνατώτερες και πλέον ευκολώτερα και γρηγορώτερα µας ανοίγουν τον δρόµο της αρετής.
∆εν πρέπει όµως να ασκούµαστε µόνο στις µεγάλες αφορµές και αντιθέσεις που µας τυχαίνουν, αλλά ακόµη και στις µικρές· για παράδειγµα, δεν πρέπει µόνο να υποµένουµε τα χτυπήµατα ή τίς βρισιές που µας τυχαίνουν, αλλά πρέπει να υποµένουµε και το βαρύ βλέµµα και σχήµα που θα µας κάνη κάποιος ή τον ψυχρό λόγο που θα µας πη76. Γιατί οι πράξεις που γίνονται στις µικρές αυτές αφορµές, συµβαίνουν συχνότερα και στη συνέχεια µας κάνουν να συνηθίζουµε να υποµένουµε ευκολώτερα και τίς µεγάλες.
∆εύτερον, να σκεφθής, οτι όλα εκείνα που µας συµβαίνουν, προέρχονται από τον Θεό προς ωφέλειά µας και για να βγάλουµε εµείς καρπό απο αυτά. Και αν µερικά απο αυτά, καθότι είναι ελλείψεις δικές µας ή άλλων, δεν µπορεί κάποιος να πη οτι προέρχονται από τον Θεό (ο οποίος δεν θέλει την αµαρτία)· όµως, λέγονται πως είναι του Θεού, µολονότι αυτός παραχώρησε να γίνουν και γιατί µολονότι µπορούσε να τα εµποδίση, δεν τα εµποδίζει. Ακόµη όλες οι θλίψεις και τα βάσανα, που µας έρχονται ή από έλλειψι δική µας ή από κακία άλλων, λέγονται πως είναι από τον Θεό και του Θεού· γιατί θέλει να τα παθαίνουµε και να βασανιζώµαστε, για εκείνο το καλό της αρετής, που µπορούµε να κερδίσουµε από αυτά και για άλλες κρίσεις του Θεού, που µας είναι ακατανόητες βέβαια, όµως δίκαιες και εύλογες, καθώς λέει ο άγιος Αυγουστίνος (βλέπε και στο µα΄ κεφάλαιο).
Οπότε, εµείς βέβαιοι όντες ότι ο Θεός θέλει να υποφέρουµε θεληµατικά κάθε είδους ενόχλησι, που προέρχεται από άλλους ή από δικά µας άδικα έργα, το να λέγουµε (όπως πολλοί µε πρόφασι της ανυποµονησίας τους λέγουν), πως ο Θεός δεν θέλει, µάλιστα συγχαίνεται τα κακά που γίνονται, δεν είναι άλλο, παρά το να σκεπάζουµε τα σφάλµατά µας µε µία µάταιη πρόφασι και να αποστρεφώµαστε το σταυρό των θλίψεων, τον οποίο δεν µπορούµε να αρνηθούµε πως είναι αρεστός στο Θεό και πως αυτός ο ίδιος προστάζει να τον σηκώνουµε· µάλιστα λέω, πως ο Θεός περισσότερο αγαπά να υποφέρουµε εµείς εκείνες τις δοκιµασίες, πού προέρχονται από την πονηρία των ανθρώπων, και, µάλιστα, εκείνων, που είναι ευεργετηµένοι από εµάς, παρά εκείνα τα βάσανα πού προέρχονται από άλλα λυπηρά γεγονότα. Γιατί, φυσικά η υπερήφανη φύσις µας, περισσότερο καταστέλλεται και ταπεινώνεται από εκείνα· και επίπλέον υποφέροντας αυτά θεληµατικά, θεραπεύουµε και δοξάζουµε υπερβολικά τον Θεό µας, µε το να συνεργαζώµαστε µαζί του σε ένα θαυµάσιο έργο, στο οποίο πάρα πολύ λάµπει η ανέκφραστη αγαθότητα και η παντοδυναµία του. Και αυτό είναι, το να βγάζουµε από το θανάσιµο φαρµάκι της αµαρτίας, γλυκύτατο καρπό και µέλι αρετής και κάλους.
Γι’ αυτό, µόλις δη ο Θεός ότι έχουµε αληθινά ζωντανή και θερµή επιθυµία και ότι τον παρακαλούµε όπως πρέπει, για µία τέτοιου είδους ένδοξη απόκτησι του καλού, µας ετοιµάζει το ποτήριο των σφοδρότερων και δυνατωτέρων πειρασµών και τίς πλέον σκληρότερες αφορµές, για να τίς δεχθούµε σε κατάλληλο καιρό. Οπότε, εµείς γνωρίζοντας την αγάπη του προς εµάς και το δικό µας συµφέρον, πρέπει µε κλεισµένα µάτια να το δεχώµαστε µε χαρά και να το πίνουµε όλο έως στο βάθος, πρόθυµα και µε ασφάλεια· επειδή είναι ιατρικό, που δόθηκε από χέρι που δεν µπορεί να κάνη λάθος και αποτελείται από βότανα, τόσο πιό ωφέλιµα στην ψυχή, όσο πικρά είναι απο µόνα τους.
*** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** ***
76 Γι’ αυτό και ο Απόστολος Ιάκωβος µας παραγγέλλει, η υποµονή µας να µην είν αι ατελής και ελλιπής , άλλα υπο µ έν ον τας και άλλα όχι· αλλά τέλεια και ολόκληρη πάντα, µικρά και µεγάλα υποµένοντας· «Η υποµονή ας παράγη τέλειο τον καρπό της τελειοποιήσεώς σας, για να είσθε τέλειοι και ολόκληροι και να µη σας λείπη τίποτε» (Ιάκ.1,4).
